Müalicə və müalicə prosesi

Boyundan qoyulan kateter

Kimyaterapiya, qan köçürmə və tez-tez analiz üçün çox vaxt böyük venaya kateter qoyulur. Bu mövzuda boyundan, daxili vidaj venasından qoyulan kateterin nə olduğunu, necə qoyulduğunu və ona necə qulluq edildiyini izah edirik.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026Oxuma müddəti ~2 dəq

Tünd göy fonda boyun və döşün şəffaf təsviri: mavi parlayan vidaj venası boyunca ürəyə doğru uzanan nazik kateter. — **Şəkil 1.**Kateter boyun venasından ürəyin yaxınlığına qədər uzanır.

01Qısa cavab

Boyun kateteri mərkəzi venoz kateterin bir növüdür: nazik, yumşaq boru boyundakı daxili vidaj venasından yeridilir və ucu ürəyin yaxınlığındakı iri venada dayanır. Onun vasitəsilə kimyaterapiya, qan və trombositlər, antibiotiklər və mayelər verilir, analiz üçün qan götürülür; hər dəfə iynə vurmaq lazım olmur. Kateter yerli keyitmə ilə, adətən ultrasəs nəzarəti altında qoyulur, sonra yeri rentgenlə yoxlanılır. O, adətən bir neçə həftəlik, xüsusən kəskin leykozun ilk mərhələsində istifadə olunur. Əsas risklər infeksiya, laxta və kateterin yerdəyişməsidir. Qulluq təmiz əllər, bağlı və quru bandaj və müntəzəm yuma ilə aparılır.

02Sadə izah

Nə üçün lazımdır? Kimyaterapiya dərmanlarının bəziləri kiçik venaları qıcıqlandırır. İri venada isə qan axını sürətlidir və dərman tez durulaşır.

Niyə boyun? Daxili vidaj venası dərinin altına yaxın və iridir, ultrasəslə yaxşı görünür. Ona görə kateteri təhlükəsiz və tez qoymaq olur.

Necə görünür? Boyundan bir-üç uclu nazik boru çıxır, üstü şəffaf bandajla örtülür. Hər ucun öz qapağı var.

Nə qədər qalır? Adətən bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər. Uzun müddət lazım olarsa, döşdən tunelli kateter və ya port seçilə bilər.

03Elmi izah

Qoyulma: CRUK və CDC tövsiyələrinə görə mərkəzi venoz kateterlər steril şəraitdə, ultrasəs nəzarəti ilə qoyulur; bu, arteriyaya toxunma və ağciyər zədəsi (pnevmotoraks) riskini azaldır. Prosedurdan sonra ucun yeri rentgenlə yoxlanılır.

İnfeksiyanın qarşısının alınması: CDC-yə görə dərini xlorheksidinlə təmizləmək, şəffaf bandajı müəyyən intervallarla dəyişmək, birləşmə yerlərini spirtlə silmək və lazım olmayan kateteri tez çıxarmaq kateterlə bağlı qan infeksiyasını azaldır.

Laxta: MedlinePlus-a görə kateter yuyulmazsa, içində laxta yarana bilər. Kateterin yuyulma rejimini komanda müəyyən edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Prosedur necə keçir?

Siz arxası üstə, başınız bir az yana çevrilmiş uzanırsınız. Dəri təmizlənir və steril örtüklə örtülür, sahə keyidilir. Həkim ultrasəslə venanı tapır və kateteri yerləşdirir. Bu, adətən 20–40 dəqiqə çəkir. Sonra kateter tikiş və ya xüsusi bərkidici ilə dəriyə bərkidilir.

Ultrasəs ekranında vena və arteriyanın kəsiyi, yanında təmiz dəsmal üzərində zond. — **Şəkil 3.**Ultrasəs venanı təhlükəsiz tapmağa kömək edir.

Gündəlik həyatda

Başınızı rahat hərəkət etdirə bilərsiniz, amma kəskin dartılmalardan çəkinin. Duş zamanı bandajı suya qarşı qoruyun; vanna və hovuz olmaz. Paltar geyinərkən kateterin ilişməməsinə diqqət edin.

Polad məcmeyidə şəffaf bandaj, xlorheksidin aplikatoru, steril əlcəklər və kateter qapaqları. — **Şəkil 2.**Steril bandaj infeksiyadan qoruyur.

Kateter necə çıxarılır?

Uzanmış vəziyyətdə tikiş açılır və kateter yavaşca çəkilir. Bir neçə dəqiqə sıxılır və bağlanır. Bu, adətən qısa və az ağrılıdır. Çıxarılarkən hava girməsin deyə tibb bacısının nəfəs barədə göstərişlərinə əməl edin.

05Kateter yolu

Qoyulmadan qulluğa qədər.

1İzahNə üçün və necə, razılıq.

2UltrasəsVena təhlükəsiz tapılır.

3RentgenUcun yeri yoxlanılır.

4QulluqBandaj və yuma.

Dərmanlarİynəsiz verilir.

AnalizlərQan kateterdən alınır.

Riskİnfeksiyaya diqqət.

06Boyun kateteri: qısa baxış

Sual	Cavab
Harada qoyulur?	Boyundakı daxili vidaj venası
Ucu harada olur?	Ürəyin yaxınlığında iri venada
Nə qədər qalır?	Adətən günlərdən bir neçə həftəyə
Əsas risklər	İnfeksiya, laxta, yerdəyişmə
Duş olarmı?	Bəli, bandaj qorunarsa; vanna və hovuz yox
Kim yuyur?	Tibb işçisi

* Sizin kateteriniz üçün qaydaları komandanız deyəcək.

07Əsas terminlər

Mərkəzi venoz kateter: Ucu iri venada olan uzun nazik boru.
Daxili vidaj venası: Boyundakı iri vena.
Pnevmotoraks: Ağciyər ilə döş qəfəsi arasına hava girməsi.
Yuma: Kateterin içinin duzlu məhlulla təmizlənməsi.
Tunelsiz kateter: Dərinin altında tunel olmadan qoyulan qısa müddətli kateter.

08Əsas fikirlər

Boyun kateteri iri venaya iynəsiz giriş verir.
Ultrasəs nəzarəti ilə qoyulur.
Ucun yeri rentgenlə yoxlanılır.
Adətən qısa və orta müddətlidir.
Bandaj quru və bağlı olmalıdır.
Qızdırma və qızartıda dərhal zəng edin.

09Tez-tez verilən suallar

Kateter qoyulması ağrılıdırmı?

Keyitmə ilə adətən yalnız təzyiq və qısa narahatlıq hiss olunur. Sonra bir-iki gün yüngül ağrı ola bilər.

Kateterlə yata bilərəmmi?

Bəli. Kateter tərəfinə çox basmamağa çalışın.

Kateter çıxsa nə etməli?

Yerini təmiz salfetlə sıxın, uzanın və dərhal komandaya zəng edin.

Niyə mənə port yox, boyun kateteri qoyuldu?

Kəskin leykozun başlanğıcında tez və bir neçə uclu giriş lazımdır. Uzun müddət üçün plan sonra dəyişə bilər.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

Kateter qoyulması ağrılıdırmı?
Kateterlə yata bilərəmmi?
Kateter çıxsa nə etməli?
Niyə mənə port yox, boyun kateteri qoyuldu?

Suallarım

12Mənbələr

Cancer Research UK. Central lines
MedlinePlus. Central venous catheter - flushing
MedlinePlus. Central venous catheters - ports
Macmillan Cancer Support. Central lines for chemotherapy and other drugs
Cancer Research UK. Central lines
CDC. Guidelines for the Prevention of Intravascular Catheter-Related Infections
National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
National Cancer Institute (NCI). Targeted Therapy to Treat Cancer
American Cancer Society. Typical Treatment of Acute Lymphocytic Leukemia
National Cancer Institute (NCI). Side Effects of Cancer Treatment

Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →