Müalicə və müalicə prosesi

Döşdən qoyulan kateter

Müalicə aylarla davam edəndə daha uzunömürlü venoz giriş lazımdır. Bu mövzuda döşdən qoyulan iki əsas növü — tunelli kateteri (məsələn, Hickman) və implantasiya olunan portu — və onlarla yaşamağı izah edirik.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026Oxuma müddəti ~2 dəq

Tünd göy fonda döşün şəffaf təsviri: dərinin altında qısa tuneldən keçib körpücük yanında venaya daxil olan nazik kateter, tuneldə qızılı manjet. — **Şəkil 1.**Tunelli kateter dərinin altından keçib iri venaya daxil olur.

01Qısa cavab

Döşdən qoyulan mərkəzi kateterlər uzunmüddətli müalicə üçündür. Tunelli kateter döş divarında dərinin altından qısa "tunel"lə keçir və körpücük sümüyünün yaxınlığında iri venaya daxil olur; ucu ürəyin yaxınlığındadır, xarici ucları isə döşdən çıxır. Tuneldəki xüsusi manjet kateteri bərkidir və infeksiyanın içəri keçməsini çətinləşdirir. Port isə dərinin altına yerləşdirilən kiçik dairəvi rezervuardır; ona xüsusi iynə ilə daxil olurlar və istifadə olunmadıqda xaricdən heç nə görünmür. Hər ikisi kimyaterapiya, qan köçürmə, analiz və transplantasiya zamanı istifadə olunur və aylarla qala bilər. Əsas risklər infeksiya, laxta və kateterin zədələnməsidir.

02Sadə izah

Tunelli kateter — dərinin altından keçən nazik boru; döşdən bir-üç ucu çıxır. Tez-tez və çox dərman lazım olanda, məsələn transplantasiya zamanı, rahatdır.

Port — dərinin altında kiçik "qutu". Üzmək və duş qəbul etmək daha asandır, amma hər istifadədə dəridən xüsusi iynə keçirilir (əvvəlcə keyidici krem çəkmək olar).

Niyə tunel? Kateterin dəridən çıxdığı yer venaya girdiyi yerdən uzaqdadır. Bu, mikrobların venaya çatmasını çətinləşdirir.

Nə qədər qalır? Aylarla, bəzən bir ildən çox — müalicə bitənə qədər.

03Elmi izah

Qoyulma: CRUK və Macmillan-a görə tunelli kateter və port adətən yerli keyitmə və sakitləşdirici ilə, bəzən ümumi narkozla, steril otaqda qoyulur. Ultrasəs və rentgen nəzarəti istifadə olunur. Prosedur 30–60 dəqiqə çəkir.

Manjet: tunelli kateterdəki dakron manjet 2–3 həftə ərzində toxumaya bitişir və kateteri yerində saxlayır; bu dövrdən sonra tikişlər çıxarıla bilər.

Qulluq: MedlinePlus-a görə tunelli kateter adətən həftədə bir dəfə və hər istifadədən sonra yuyulur, bandajı müntəzəm dəyişdirilir. Port istifadə olunmadıqda adətən 4–12 həftədə bir yuyulur — dəqiq rejimi komanda müəyyən edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Hansını seçmək?

Seçim müalicənin növündən, müddətindən, nə qədər tez-tez giriş lazım olduğundan və sizin həyat tərzinizdən asılıdır. Kəskin leykozda intensiv müalicə və transplantasiya zamanı çox vaxt çoxuclu tunelli kateter, daha seyrək müalicədə port seçilir.

Tünd parça üzərində yan-yana iki uclu tunelli kateter və kiçik dairəvi port. — **Şəkil 3.**İki əsas növ: tunelli kateter və port.

Gündəlik həyat

Tunelli kateterin ucları bandaj və ya kiçik kisə ilə bədənə bərkidilir ki, dartılmasın. Duş zamanı bandajı qoruyun; hovuz və vanna olmaz. Port isə yara sağaldıqdan sonra adi həyata demək olar ki, mane olmur.

Dərinin şəffaf qatları altında silikon günbəzli kiçik dairəvi rezervuar və ondan venaya gedən nazik boru. — **Şəkil 2.**Port dərinin altında kiçik rezervuardır.

Çıxarılma

Müalicə bitdikdən sonra tunelli kateter yerli keyitmə ilə, manjeti azad edilərək çıxarılır. Port kiçik cərrahi prosedurla çıxarılır. Hər ikisi adətən qısa sürür.

05Döş kateterinin yolu

Plandan gündəlik qulluğa.

1PlanNöv seçilir.

2QoyulmaSteril otaqda, nəzarətlə.

3Gündəlik həyatBərkidilir, qorunur.

4YumaMüntəzəm, tibb işçisi tərəfindən.

UzunmüddətliAylarla qalır.

Hər şey bir yerdənDərman, qan, analiz.

DiqqətQızdırmada dərhal zəng.

06Tunelli kateter və port

Xüsusiyyət	Tunelli kateter	Port
Xaricdən görünür?	Bəli, ucları döşdən çıxır	Xeyr, yalnız kiçik qabarıqlıq
Giriş	İynəsiz, birbaşa ucdan	Hər dəfə xüsusi iynə ilə
Uc sayı	1–3	Adətən 1
Duş, üzmə	Duş — qorunaraq; üzmə yox	Sağaldıqdan sonra olar
Yuma	Tez-tez, adətən həftəlik	İstifadə olunmadıqda daha seyrək
Kimə daha uyğun?	İntensiv müalicə, transplantasiya	Seyrək, uzunmüddətli müalicə

* Seçim komanda ilə birlikdə edilir.

07Əsas terminlər

Tunelli kateter: Dərinin altından keçən uzunmüddətli mərkəzi kateter.
Hickman: Tunelli kateterin geniş yayılmış növü.
Port: Dərinin altına qoyulan kiçik rezervuarlı giriş.
Manjet: Kateteri toxumaya bərkidən kiçik halqa.
Huber iynəsi: Porta daxil olmaq üçün xüsusi iynə.

08Əsas fikirlər

Döş kateterləri uzunmüddətli girişdir.
Tunel infeksiya riskini azaldır.
Port tamamilə dərinin altındadır.
Hər ikisi müntəzəm yuyulur.
İti əşyalardan və dartılmadan qoruyun.
Qızdırma və şişkinlikdə dərhal zəng edin.

09Tez-tez verilən suallar

Port qoyulsa, iynə ağrısı olacaqmı?

Hər girişdə qısa sancma olur; keyidici krem kömək edir.

Tunelli kateterlə işləmək olarmı?

Çox vaxt bəli, ağır fiziki iş və kateteri dartan hərəkətlər istisna olmaqla. Komanda ilə danışın.

Kateter qapağı çıxsa nə etməli?

Kateteri qısqac varsa bağlayın, ucunu təmiz salfetlə örtün və dərhal komandaya zəng edin.

Kateter nə vaxt çıxarılır?

Müalicə bitdikdən və artıq lazım olmadıqdan sonra; bəzən infeksiya və ya laxtaya görə daha tez.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

Port qoyulsa, iynə ağrısı olacaqmı?
Tunelli kateterlə işləmək olarmı?
Kateter qapağı çıxsa nə etməli?
Kateter nə vaxt çıxarılır?

Suallarım

12Mənbələr

Cancer Research UK. Central lines
Cancer Research UK. Portacaths
MedlinePlus. Tunneled central venous catheter - flushing
MedlinePlus. Central venous catheters - ports
Macmillan Cancer Support. Central lines for chemotherapy and other drugs
Macmillan Cancer Support. Implantable ports
NHS. Blood transfusion
National Cancer Institute (NCI). Adjustment to Cancer: Anxiety and Distress (PDQ®)
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Blood Transfusion and Donation
National Cancer Institute (NCI). Fatigue and Cancer Treatment

Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →