Reanimasiya həkimlərinə veriləcək suallar
Reanimasiyada həkimlərlə söhbətlər qısa ola bilər, həyəcan isə böyükdür. Hazır suallar söhbəti daha aydın və faydalı edir. Bu mövzuda vəziyyət, plan, aparatlar, qərarlar, ziyarət və reanimasiyadan sonrakı dövr barədə soruşmağa dəyər sualları qruplar üzrə topladıq.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Həkimlər sizə kömək etmək istəyirlər, amma onların vaxtı çox vaxt məhduddur. Əvvəlcədən hazırlanmış suallar ən vacib şeyləri soruşmağa imkan verir.
Sualları qruplara bölmək rahatdır: vəziyyət, plan, aparatlar, qərarlar, ailə, gələcək. Hər dəfə bütün siyahını soruşmaq lazım deyil — günün ən vacib 2–3 sualını seçin.
Cavabları yazın. Həyəcan anında eşitdiklərimizin çoxu yaddan çıxır. Telefonda qeyd və ya dəftər kömək edir. İcazə alıb söhbəti səsə yazmaq da mümkündür.
Ailədən bir nəfər komanda ilə əsas əlaqə saxlasın və məlumatı digərlərinə ötürsün. Bu, həm həkimlərə vaxt qazandırır, həm də ziddiyyətli məlumatın qarşısını alır.
Bəzi cavablar dərhal məlum olmaya bilər. “Hələ bilmirik” dürüst cavabdır. Belə hallarda “Nə vaxt daha çox bilə biləcəyik?” deyə soruşmaq faydalıdır.
03Elmi izah
Ailə ilə ünsiyyət: Amerika Kritik Tibb Cəmiyyətinin (SCCM) 2017-ci il tövsiyələri reanimasiyada ailə ilə müntəzəm, strukturlaşdırılmış görüşlər keçirməyi, məlumatı sadə dillə verməyi və ailənin suallarına vaxt ayırmağı məsləhət görür. Bu, ailədə narahatlıq və depressiya əlamətlərini azalda bilər.
Qərarların verilməsi: NHS-ə görə xəstə oyaq və ünsiyyət qura bilirsə, qərarlarda tam iştirak edir. Huşsuz və ya sedasiya altındadırsa, əvvəlcədən təyin etdiyi etibarlı şəxs və ya əvvəlcədən bildirdiyi istəklər nəzərə alınır; olmadıqda isə həkimlər ailə ilə danışaraq xəstənin ən yaxşı maraqlarına uyğun qərar verirlər. Qaydalar ölkədən ölkəyə fərqlənir.
Leykozda birgə qayğı: hematologiya və reanimasiya komandalarının birgə işi qan xərçəngi olan xəstələrin reanimasiya qayğısının vacib hissəsidir. İnfeksiyanın erkən müalicəsi (NCI) və leykoz müalicəsinin vaxtı barədə qərarlar birgə verilir.
Sonrakı mərhələ: NICE (CG83) reanimasiyadan çıxarkən bərpa ehtiyaclarının qiymətləndirilməsini və xəstəyə yazılı məlumat verilməsini tövsiyə edir. Bu barədə əvvəlcədən soruşmaq keçidi asanlaşdırır.
04Bədəndə nə baş verir?
Vəziyyət barədə
“Hazırda əsas problem nədir və nəyə görə yaranıb?”, “Hansı orqanlar dəstək alır?”, “Son 24 saatda nə dəyişib?”, “Vəziyyət sabitdir, yaxşılaşır, yoxsa narahatlıq var?”, “Nəyi irəliləyiş əlaməti kimi qəbul edirsiniz?”
Plan və müalicə barədə
“Bugünkü və bu həftəki məqsədlər nədir?”, “Hansı müalicələr aparılır və nə üçün?”, “Hematologiya komandası planda necə iştirak edir?”, “Leykoz müalicəsi davam edəcək, yoxsa fasilə veriləcək?”, “Hansı analizləri gözləyirik və nəticələr nə vaxt olacaq?”
Aparatlar və rahatlıq barədə
“Bu aparat və boru nə üçündür, nə vaxt çıxarıla bilər?”, “Ağrı və narahatlıq necə qiymətləndirilir və aradan qaldırılır?”, “Sedasiya nə qədər dərindir, nə vaxt azaldılacaq?”, “Delirium varsa, ailə necə kömək edə bilər?”
Qərarlar və istəklər barədə
“Qərarlar necə verilir və ailə necə iştirak edir?”, “Xəstənin öz istəklərini necə nəzərə alırsınız?”, “Hansı seçimlər var və hər birinin faydası və yükü nədir?”, “Vəziyyət dəyişsə, bizə necə xəbər verəcəksiniz?” Yaxınınızın istəkləri barədə bildiklərinizi açıq deyin.
Ailə və ziyarət barədə
“Ziyarət qaydaları necədir, uşaqlar gələ bilərmi?”, “Nəyi gətirmək olar və olmaz?”, “Kimə və nə vaxt zəng etmək olar?”, “Ailə görüşü necə təşkil edilir?”, “Ailə üçün psixoloji və ya sosial dəstək varmı?”
Reanimasiyadan sonra
“Palataya keçmək üçün hansı şərtlər lazımdır?”, “Hansı bərpa problemləri gözlənilə bilər?”, “Fizioterapiya, dietoloq, psixoloq dəstəyi olacaqmı?”, “Evə çıxanda kimə müraciət edək və hansı əlamətlərdə təcili zəng edək?”, “Bərpa planını yazılı şəkildə ala bilərikmi?”
05Yaxşı söhbət dörd addımda
Hazırlaşmaq, soruşmaq, yazmaq və yenidən dəqiqləşdirmək.
06Sual qrupları və nümunələr (sadələşdirilmiş)
| Mövzu | Nümunə sual | Niyə vacibdir? |
|---|---|---|
| Vəziyyət | Əsas problem nədir və nə dəyişib? | Ümumi mənzərəni anlamaq |
| Məqsədlər | Bugünkü məqsəd nədir? | İrəliləyişi izləmək |
| Leykoz müalicəsi | Müalicə davam edəcəkmi? | Hematologiya planını bilmək |
| Aparatlar | Bu nə üçündür, nə vaxt çıxarılacaq? | Qorxunu azaltmaq |
| Qərarlar | İstəklər necə nəzərə alınır? | Xəstənin dəyərlərini qorumaq |
| Sonrakı mərhələ | Bərpa planı necə olacaq? | Keçidə hazırlaşmaq |
* Bu siyahı nümunədir. Öz vəziyyətinizə uyğun sualları seçin və əlavə edin.
07Əsas terminlər
- Ailə görüşü
- Həkimlərlə ailənin planlaşdırılmış söhbəti.
- Əlaqə şəxsi
- Komanda ilə əsas əlaqə saxlayan ailə üzvü.
- Etibarlı şəxs
- Xəstənin adından qərarlarda iştirak etmək üçün təyin etdiyi insan.
- Əvvəlcədən bildirilmiş istəklər
- İnsanın müalicə barədə əvvəlcədən dediyi və ya yazdığı seçimlər.
- Sedasiya
- Rahatlıq üçün yuxululuq yaradan dərmanlar.
- Ən yaxşı maraqlar
- Xəstənin dəyərlərinə və vəziyyətinə ən uyğun qərar prinsipi.
- Bərpa planı
- Reanimasiyadan sonrakı addımların yazılı planı.
- Birgə qayğı
- Hematoloqların və reanimatoloqların birlikdə işi.
08Əsas fikirlər
- Sualları əvvəlcədən yazın.
- Günün 2–3 əsas sualını seçin.
- Cavabları qeyd edin.
- Bir nəfər əsas əlaqə saxlasın.
- Hematologiya planını soruşun.
- Xəstənin istəklərini açıq deyin.
- “Hələ bilmirik” dürüst cavabdır.
- Bərpa planını yazılı istəyin.
09Tez-tez verilən suallar
Həkimləri çox sualla yormaqdan qorxuram.
Suallar qayğının bir hissəsidir. Ən vacib 2–3 sualı seçmək və bir əlaqə şəxsi təyin etmək söhbəti qısa və faydalı edir.
Həkim “hələ bilmirik” deyir — bu pis əlamətdir?
Mütləq deyil. Reanimasiyada vəziyyət saatdan saata dəyişə bilər və dürüst həkimlər proqnozu tələsmədən verirlər. “Nə vaxt daha çox bilə biləcəyik?” deyə soruşun.
Söhbəti səsə yaza bilərəmmi?
Bəzi xəstəxanalar icazə verir, bəziləri yox. Həmişə əvvəlcə icazə istəyin. Alternativ olaraq qeydlər aparın və sonunda əsas məqamları təkrar edin.
Tibbi terminləri başa düşmürəm.
Sadə dillə izah etməyi xahiş edin: “Bunu başqa sözlə deyə bilərsinizmi?” Bu saytdakı lüğət də kömək edə bilər.
Yaxınımın istəklərini bilmirəm — nə etməliyəm?
Onun dəyərləri, həyat tərzi, əvvəlki söhbətləri barədə bildiklərinizi həkimlərlə bölüşün. Bu, qərarlarda onun səsini eşitməyə kömək edir.
Leykoz həkimimlə necə əlaqə saxlayım?
Reanimasiya komandasından hematoloqun planda necə iştirak etdiyini və onunla görüşmək mümkün olub-olmadığını soruşun. Çox vaxt hematoloq xəstəni müntəzəm ziyarət edir.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Həkimləri çox sualla yormaqdan qorxuram.
Həkim “hələ bilmirik” deyir — bu pis əlamətdir?
Söhbəti səsə yaza bilərəmmi?
Tibbi terminləri başa düşmürəm.
Yaxınımın istəklərini bilmirəm — nə etməliyəm?
Leykoz həkimimlə necə əlaqə saxlayım?
12Mənbələr
- NHS. Intensive care (making decisions about care)
- ICUsteps. Guide to intensive care: for relatives
- ICUsteps. Guide to intensive care: glossary of ICU terms
- ICUsteps. Guide to intensive care: when you leave the ICU
- Society of Critical Care Medicine (SCCM). Patient and Family Resources
- Intensive Care Society. What is intensive care?
- National Cancer Institute (NCI). Support for Caregivers of Cancer Patients
- MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Critical Care
- Critical Care Medicine, 2017. Guidelines for Family-Centered Care in the Neonatal, Pediatric, and Adult ICU
- NICE. Rehabilitation after critical illness in adults (CG83)
- National Cancer Institute (NCI). Infection and Neutropenia during Cancer Treatment