Ağciyərlər
Bəzi leykoz müalicələri — bütün bədən şüası, bəzi kimyaterapiya dərmanları və transplantasiya — ağciyərlərə uzunmüddətli təsir edə bilər. Bu mövzuda risklərin nə olduğunu, ağciyərlərin necə yoxlandığını və necə qorunduğunu izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Ağciyərlər çox vaxt normal işləyir.
Risk: şüa, bəzi dərmanlar, transplantasiya.
Ağciyər TƏX-i kiçik yolları daraldır.
Yoxlama — ağciyər funksiyası testi.
Ən vacib qoruma — siqaretsiz həyat.
03Elmi izah
Şüa və dərmanlar: COG bütün bədən şüası, döş şüası, busulfan, karmustin və bleomisin almış şəxslərə ağciyər funksiyası testləri tövsiyə edir.
Obliterasiya edən bronxiolit: NIH 2014 konsensusuna görə bu, ağciyərin xroniki TƏX-inin əsas formasıdır və spirometriyada FEV1-in azalması ilə aşkarlanır.
Erkən aşkarlama: transplantasiyadan sonra müntəzəm spirometriya bronxioliti şikayətlər ağırlaşmazdan əvvəl tapmağa kömək edir.
Siqaret: siqaret çəkmək müalicədən zədələnmiş ağciyərlərdə funksiya itkisini və ağciyər xərçəngi riskini xeyli artırır.
04Bədəndə nə baş verir?
Hansı müalicələr təsir edir?
Bütün bədən və döş qəfəsi şüası, bəzi kimyaterapiya dərmanları (busulfan, karmustin) və transplantasiyadan sonra ağciyər TƏX-i.
Ağciyər TƏX-i nədir?
Allogen transplantasiyadan sonra donor immun hüceyrələri kiçik tənəffüs yollarına hücum edə bilər. Yollar daralır, nəfəs çətinləşir. Bu, adətən transplantasiyadan sonrakı ilk 2 ildə başlayır.
Ağciyərlər necə yoxlanır?
Spirometriya — dərin nəfəs alıb sürətlə üfürməklə ölçülür. Lazım olduqda diffuziya testi, döş qəfəsi rentgeni və ya KT.
Hansı şikayətlər vacibdir?
Nəfəs darlığı, quru öskürək, xışıltı, pilləkəndə tez yorulma, təkrarlanan ağciyər infeksiyaları.
Ağciyərləri necə qorumaq?
Siqaret çəkməyin və tüstülü yerlərdən uzaq olun, peyvəndləri alın, hərəkət edin, toz və kimyəvi buxarlardan qorunun.
Nə vaxt həkimə zəng etməli
Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.
05Rahat nəfəs
Ağciyərlərin qorunması addımları.
06Ağciyər riski və yoxlama (sadələşdirilmiş)
| Müalicə | Mümkün təsir | Yoxlama |
|---|---|---|
| Bütün bədən şüası | Ağciyər fibrozu | Spirometriya, diffuziya |
| Busulfan, karmustin | Ağciyər fibrozu | Ağciyər funksiyası testi |
| Allogen transplantasiya | Obliterasiya edən bronxiolit | Müntəzəm spirometriya |
| Ağır pnevmoniya | Çapıq toxuma | Rentgen, KT |
| Siqaret | Bütün riskləri artırır | İmtina |
* Yoxlama cədvəlini həkiminiz müəyyən edir.
07Əsas terminlər
- Spirometriya
- Nəfəs həcmini və sürətini ölçən test.
- FEV1
- Birinci saniyədə üfürülən hava həcmi.
- Diffuziya testi
- Oksigenin qana keçməsini qiymətləndirən test.
- Fibroz
- Ağciyər toxumasının çapıqlaşması.
- Obliterasiya edən bronxiolit
- Kiçik tənəffüs yollarının daralması.
- Pnevmokokk
- Pnevmoniyanın əsas törədicisi olan bakteriya.
08Əsas fikirlər
- Ağciyərlər çox vaxt normaldır.
- Risk müalicədən asılıdır.
- Transplantasiyadan sonra spirometriya.
- Yeni nəfəs darlığını deyin.
- Siqaret çəkməyin.
- Peyvəndləri alın.
09Tez-tez verilən suallar
Mən şüa almadım. Ağciyər testi lazımdır?
Adətən yox, şikayət yoxdursa; həkim müalicənizə görə qərar verir.
Elektron siqaret təhlükəsizdirmi?
Xeyr, o da ağciyərləri qıcıqlandırır; çəkməmək ən yaxşısıdır.
Ağciyər TƏX-i müalicə olunurmu?
Bəli, erkən aşkarlansa, müalicə funksiyanın itkisini dayandırmağa kömək edə bilər.
İdman ağciyərlərə kömək edirmi?
Bəli, müntəzəm hərəkət nəfəs əzələlərini gücləndirir və dözümlülüyü artırır.
Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?
Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Mən şüa almadım. Ağciyər testi lazımdır?
Elektron siqaret təhlükəsizdirmi?
Ağciyər TƏX-i müalicə olunurmu?
İdman ağciyərlərə kömək edirmi?
Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?
12Mənbələr
- National Cancer Institute (NCI). Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)–Patient Version
- Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
- MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Bronchiolitis obliterans
- Biology of Blood and Marrow Transplantation, 2015. Jagasia MH et al. NIH Consensus Development Project on Criteria for Clinical Trials in Chronic GVHD: 2014 Diagnosis and Staging Working Group Report
- MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Quitting Smoking
- National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
- National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
- Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
- Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
- NHS. Walking for health