← Geri
Diaqnostika və müayinələr

Diaqnozun yekun xəritəsi

Diaqnoz zamanı çoxlu test, termin və nəticə olur. Bu mövzu onların hamısını bir xəritədə toplayır: hər hissənin nəyi göstərdiyini və müalicə planına necə təsir etdiyini.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Tünd göy masada parlayan xəritə: lələk, damcı, sümük, DNT spiralı və kompası birləşdirən işıqlı yol.
Şəkil 1.Diaqnozun bütün yolu bir xəritədə.

01Qısa cavab

Leykoz diaqnozunun yekun xəritəsi beş hissədən ibarətdir. 1) Növ: kəskin və ya xroniki, miyeloid və ya limfoid (AML, ALL, CML, CLL və s.). 2) Alt növ: immunofenotip və genetikaya görə dəqiq ad (məsələn, B-ALL, APL). 3) Genetika və risk qrupu: əlverişli, aralıq və ya əlverişsiz. 4) Yayılma: qan və iliklə yanaşı, onurğa beyni mayesi, dalaq, limfa düyünləri və ya digər orqanlar təsirlənibmi. 5) İnsanın özü: yaş, ürək, böyrək və qaraciyər funksiyası, digər xəstəliklər. Kəskin leykozlarda klassik "mərhələ" yoxdur; onun yerinə risk qrupu istifadə olunur. CLL-də isə Rai və Binet mərhələləri var. Bütün bu hissələr birlikdə müalicə planını, transplantasiya ehtiyacını və izləmə üsulunu müəyyən edir.

02Sadə izah

Növ — "hansı leykoz?" sualına cavabdır. Bu, ən böyük ayrımdır.

Alt növ və genetika — "dəqiq hansı?" sualına cavabdır. Hədəfli dərmanların seçimi buradan gəlir.

Risk qrupu — "nə qədər intensiv müalicə lazımdır?" sualına kömək edir.

İnsanın vəziyyəti — "hansı müalicəni təhlükəsiz daşıya bilər?" sualına cavab verir. Eyni leykozda iki insan fərqli plan ala bilər.

03Elmi izah

Mərhələ və risk: ACS-ə görə AML və ALL bərk şişlər kimi mərhələlərə bölünmür, çünki xəstəlik əvvəldən bütün bədəndə qan və ilikdədir. Proqnoz və plan genetik risk, yaş, leykositlərin sayı və müalicəyə cavabla qiymətləndirilir. CML xroniki, akselerasiya və blast fazalarına, CLL isə Rai və Binet sistemlərinə görə qiymətləndirilir.

Mərkəzi sinir sistemi: NHS və ACS-ə görə ALL-da onurğa beyni mayesi yoxlanılır (lumbal punksiya), çünki leykoz hüceyrələri beyin qişalarına keçə bilər; bu, müalicəyə intratekal kimyaterapiyanın əlavə olunmasını müəyyən edir.

Uyğunluq (fitness): NCI-yə görə intensiv kimyaterapiya və transplantasiya qərarında ümumi vəziyyət, ürək funksiyası (exokardioqrafiya), böyrək və qaraciyər göstəriciləri, infeksiyalar nəzərə alınır.

04Bədəndə nə baş verir?

Xəritəni necə oxumaq olar?

Epikrizdə adətən diaqnoz sətri (növ və alt növ), immunofenotip, kariotip/FISH, molekulyar nəticələr və risk qrupu yazılır. Hər birinin yanına həkimdən bir cümlə ilə izah yazdırın: "bu nə deməkdir və planı necə dəyişir?"

Masada açıq, bölmələrə ayrılmış tibbi qovluq, qələm və eynək, isti lampa işığı.
Şəkil 2.Bütün nəticələr bir qovluqda.

Komanda qərarı

Bir çox mərkəzdə diaqnoz və plan hematoloq, laborator həkimlər, transplantasiya mütəxəssisi və digərlərinin iştirakı ilə müzakirə olunur. Bu, xəritənin bütün hissələrinin nəzərə alınmasını təmin edir.

Sakit xəstəxana otağında boş dəyirmi masa, ekranda abstrakt qan hüceyrələri.
Şəkil 3.Komanda diaqnozu birlikdə müzakirə edir.

Xəritə müalicə zamanı yenilənir

Müalicəyə cavab (remissiya, qalıq xəstəlik — MRD) xəritəyə yeni məlumat əlavə edir və planı dəyişə bilər. Ona görə diaqnoz bir dəfəlik hadisə deyil, yenilənən sənəddir.

05Xəritənin dörd əsas nöqtəsi

Simptomdan plana qədər.

Siqnal — Simptom və ya analiz.1SiqnalSimptom və ya analiz.
Əsas testlər — Qan, sümük iliyi, axın sitometriyası.2Əsas testlərQan, sümük iliyi, axın sitometriyası.
Genetika və risk — Alt növ və risk qrupu.3Genetika və riskAlt növ və risk qrupu.
Plan — Müalicə, izləmə, lazım olsa transplantasiya.4PlanMüalicə, izləmə, lazım olsa transplantasiya.
NövHansı leykoz.
RiskGenetikaya görə.
YolFərdi plan.

06Diaqnoz xəritəsinin hissələri

HissəSualHaradan gəlir?
NövHansı leykoz?Qan analizi, sümük iliyi, axın sitometriyası
Alt növDəqiq hansı forma?İmmunofenotip, genetika
Risk qrupuNə qədər intensiv müalicə?Kariotip, FISH, molekulyar testlər
YayılmaBaşqa harada var?Lumbal punksiya, müayinə, görüntüləmə
Ümumi vəziyyətHansı müalicə təhlükəsizdir?Ürək, böyrək, qaraciyər testləri
Müalicəyə cavabPlan dəyişməlidirmi?Təkrar ilik, MRD

* Sizin xəritənizi həkiminiz doldurur.

07Əsas terminlər

Risk qrupu
Gözlənilən gedişatın genetika və digər amillərə görə qiymətləndirilməsi.
Mərhələ
Xəstəliyin yayılma dərəcəsi; CLL və CML-də istifadə olunur.
Lumbal punksiya
Bel nahiyəsindən onurğa beyni mayesinin götürülməsi.
MRD
Ölçülə bilən qalıq xəstəlik.
Fitness
Müalicəni daşıma qabiliyyəti.

08Əsas fikirlər

  • Diaqnoz beş hissəli xəritədir.
  • Növ, alt növ, genetika, yayılma, vəziyyət.
  • Kəskin leykozda mərhələ yerinə risk qrupu var.
  • Plan bütün hissələrə əsaslanır.
  • Xəritə müalicə zamanı yenilənir.
  • Nəticələrin surətini saxlayın.

09Tez-tez verilən suallar

Leykozumun mərhələsi nədir?

Kəskin leykozlarda mərhələ yoxdur; həkim risk qrupundan danışır. CLL və CML-də isə mərhələ və ya faza var.

Niyə mənim planım başqasınınkından fərqlidir?

Çünki xəritənin hissələri — genetika, yaş, ümumi vəziyyət — fərqlidir.

İkinci rəy almaq olarmı?

Bəli, bu normaldır. Bütün nəticələrin və şüşələrin (preparatların) surəti lazım olacaq.

Xəritəni özüm necə saxlayım?

Bir qovluqda: epikrizlər, analizlər, genetik nəticələr və həkimin izahları ilə qısa qeyd.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Leykozumun mərhələsi nədir?

  2. Niyə mənim planım başqasınınkından fərqlidir?

  3. İkinci rəy almaq olarmı?

  4. Xəritəni özüm necə saxlayım?

Suallarım

12Mənbələr

  1. American Cancer Society. Tests for Acute Myeloid Leukemia (AML)
  2. American Cancer Society. Tests for Acute Lymphocytic Leukemia (ALL)
  3. National Cancer Institute (NCI). Leukemia—Patient Version
  4. NHS. Acute lymphoblastic leukaemia: Diagnosis
  5. Cancer Research UK. Questions to ask your doctor about leukaemia
  6. Leukemia & Lymphoma Society. Leukemia
  7. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms: blast
  8. Blood, 2018. iwCLL guidelines for diagnosis, indications for treatment, response assessment, and supportive management of CLL
  9. National Cancer Institute. NCI Dictionary of Cancer Terms: absolute neutrophil count
  10. National Cancer Institute (NCI). Hairy Cell Leukemia Treatment (PDQ®) — Patient Version
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →