← Geri
İmmunitet və infeksiyalardan qorunma

İnfeksiya riski niyə artır

Əsas məqalə («İmmun sistem necə işləyir?») immun sistemi izah edir. Bu mövzu infeksiya riskini artıran ayrı-ayrı amilləri — neytrofillərdən kateterə qədər — sıralayır və hər birinin niyə vacib olduğunu göstərir.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~1 dəq
Üst-üstə qoyulan rəngli işıq blokları.
Şəkil 1.Risk amilləri üst-üstə toplanır.

01Qısa cavab

İnfeksiya riski bir səbəbdən deyil, bir neçə amilin cəmindən yaranır: (1) neytrofillərin azlığı — nə qədər az və nə qədər uzun, risk o qədər yüksək; (2) selikli qişaların zədələnməsi — kimyaterapiya ağız və bağırsaqda yaralar açır, bakteriyalar qana keçə bilər; (3) kateter və portlar — dərini keçən “qapı”; (4) limfositlərin və antitellərin azlığı — steroidlər, antitellər, transplantasiya; (5) xəstəxanada qalma, yaş, şəkərli diabet və digər xəstəliklər. Həkimlər bu amillərə görə riski qiymətləndirir və profilaktika seçir.

02Sadə izah

Az neytrofil — əsas amil.

Zədələnmiş qişalar — bakteriyalar üçün qapı.

Kateter — əlavə giriş yolu.

03Elmi izah

Müddət: neytropeniyanın dərinliyi və uzunluğu (məsələn, bir həftədən çox) göbələk infeksiyası riskini xüsusilə artırır.

Mukozit: NCI qeyd edir ki, ağız və bağırsaq selikli qişasının zədələnməsi həm ağrı, həm də infeksiya mənbəyidir.

04Bədəndə nə baş verir?

Risk blokları

Hər amil bir blokdur; bloklar üst-üstə qoyulduqca qüllə yüksəlir.

Sədd zədələnəndə

Bağırsaq divarındakı kiçik yaralar bakteriyaların qana keçməsinə imkan verir.

Səthində yaralar olan bağırsaq divarı.
Şəkil 2.Zədələnmiş bağırsaq qişası bakteriyalara yol açır.

Kateter qapısı

Kateter çox faydalıdır, amma ona qulluq infeksiyanın qarşısını almaq üçün vacibdir.

Dəriyə daxil olan nazik kateter.
Şəkil 3.Kateter dəridə qapıdır.

05Riskin qurulması

Dörd addım.

Neytrofillər — Az müdafiəçi.1NeytrofillərAz müdafiəçi.
Sədd — Qişalar zədələnib.2SəddQişalar zədələnib.
Cihaz — Kateter qapısı.3CihazKateter qapısı.
Müddət — Risk uzanır.4MüddətRisk uzanır.

06Risk amilləri

AmilNə edilir
Dərin, uzun neytropeniyaProfilaktika, ehtiyat, qızdırmada təcili müraciət
MukozitAğız qulluğu, ağrının idarəsi
KateterSteril qulluq, əl gigiyenası
Az limfosit/antitelAntiviral, pnevmosistis profilaktikası, immunoqlobulin

07Əsas terminlər

Mukozit
Selikli qişanın iltihabı və yaraları.
Translokasiya
Bakteriyaların bağırsaqdan qana keçməsi.
Risk qiymətləndirməsi
İnfeksiya ehtimalının təxmini.
Profilaktika
Qabaqcadan qoruyucu müalicə.
Neytropeniyanın müddəti
Neytrofillərin az qaldığı vaxt.

08Əsas fikirlər

  • Risk bir neçə amilin cəmidir.
  • Neytropeniyanın dərinliyi və müddəti vacibdir.
  • Ağız və bağırsaq yaraları qapı açır.
  • Kateterə qulluq riski azaldır.
  • Profilaktikanı həkim seçir.
  • Ən riskli dövrdə daha ehtiyatlı olun.

09Tez-tez verilən suallar

Riskim nə vaxt ən yüksəkdir?

Adətən kimyaterapiyadan bir-iki həftə sonra, neytrofillər ən aşağı olanda; komanda dəqiq deyəcək.

Ağız yaraları niyə vacibdir?

Onlar ağrılıdır və bakteriyalar üçün qapıdır; ağız qulluğu kömək edir («Ağız və dişlər»).

Kateterim varsa, nə edim?

Ona toxunmazdan əvvəl əlləri yuyun və qızartını dərhal bildirin.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Riskim nə vaxt ən yüksəkdir?

  2. Ağız yaraları niyə vacibdir?

  3. Kateterim varsa, nə edim?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
  2. American Cancer Society. Infections in People with Cancer
  3. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Immune System and Disorders
  4. Blood Cancer UK. Preventing infection
  5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). People at Increased Risk for Illness from Animals
  6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Aspergillosis Basics
  7. World Health Organization (WHO). Food safety — fact sheet
  8. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Preventing Listeria Infection
  9. FoodSafety.gov (U.S. Department of Health and Human Services). People at Risk: Those with Weakened Immune Systems
  10. FoodSafety.gov (U.S. Department of Health and Human Services). Cook to a Safe Minimum Internal Temperature
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →